به گزارش تجارت نیوز، تورم در دیماه ۱۴۰۴ برای همه خانوارها یکسان نبود؛ واقعیتی که تازهترین گزارش مرکز آمار ایران آن را بهروشنی تأیید میکند. در حالی که تورم معمولاً با یک عدد میانگین روایت میشود، جزئیات تورم دهکهای هزینهای نشان میدهد، فشار افزایش قیمتها بهصورت نامتوازن بر دوش طبقات پایین جامعه سنگینی کرده است. شکاف تورمی میان دهکها در دیماه به ۳.۳ واحد درصد رسیده؛ فاصلهای که نسبت به ماه قبل افزایش یافته و از تشدید نابرابری معیشتی حکایت دارد.
دیماه از این منظر نقطهای حساس در روند تورم دهکها به شمار میآید. در شرایطی که تورم ماهانه خوراکیها به سطوح دو رقمی رسیده، دهکهای پایین نه امکان جایگزینی کالا دارند و نه قدرت تطبیق سریع با افزایش قیمتها. همین موضوع باعث شده فاصله تورمی میان دهکها نسبت به ماههای قبل افزایش یابد و تورم، چهرهای اجتماعیتر به خود بگیرد.
گزارش دیماه مرکز آمار نشان میدهد تورم دیگر تنها مسالهای مربوط به سطح عمومی قیمتها نیست، بلکه به شاخصی از نابرابری اقتصادی تبدیل شده است؛ شاخصی که هر ماه، فشار آن برای بخشی از جامعه شدیدتر از بخش دیگر میشود. در چنین شرایطی، خوانش تورم بدون توجه به دهکها، تصویری ناقص از واقعیت معیشت خانوارهای ایرانی ارائه میدهد.
دیماه نابرابر؛ تورم ۶۶.۲ درصدی دهک دوم در برابر تورم ۵۸.۱ درصد دهک دهم
جزئیات تورم دیماه ۱۴۰۴ نشان میدهد افزایش قیمتها بهطور یکسان میان خانوارها توزیع نشده و دهکهای پایین جامعه فشار بیشتری را متحمل شدهاند. بر اساس دادههای مرکز آمار ایران، نرخ تورم نقطهبهنقطه برای دهک دوم هزینهای به ۶۶.۲ درصد رسیده؛ رقمی که بالاترین تورم در میان دهکها محسوب میشود.
پس از آن، دهک اول با تورم ۶۵.۳ درصد و دهک سوم با ۶۵.۴ درصد قرار دارند. در مقابل، دهک دهم بهعنوان پردرآمدترین گروه جامعه، تورم ۵۸.۱ درصدی را تجربه کرده است. این اختلاف به معنای شکلگیری فاصله تورمی ۳.۳ واحد درصدی میان دهکها در دیماه است؛ فاصلهای که نسبت به آذرماه افزایش یافته و نشان میدهد شکاف معیشتی در حال عمیقتر شدن است.
دهکهای میانی نیز در این میان وضعیتی بینابینی داشتهاند؛ بهطوری که تورم دهک چهارم ۶۴.۱ درصد، دهک پنجم ۶۳.۵ درصد و دهک ششم ۶۲.۵ درصد ثبت شده است. این روند کاهشی از دهکهای پایین به سمت دهکهای بالا، الگوی مشخصی از نابرابری تورمی را ترسیم میکند.
تورم 10.4 درصدی برای دهک اول
بررسی اجزای تورم ماهانه دهکها نیز همین تصویر را تأیید میکند. در دیماه، تورم ماهانه خوراکیها، آشامیدنیها و دخانیات برای دهک اول ۱۷.۱ درصد و برای دهک دوم ۱۶.۲ درصد بوده است؛ در حالی که این شاخص برای دهک دهم به ۱۲.۱ درصد کاهش یافته است. در مقابل، تورم ماهانه کالاهای غیرخوراکی و خدمات در دهکهای بالاتر اندکی بیشتر است و برای دهک دهم به ۵ درصد میرسد، اما به دلیل سهم کمتر این گروه در سبد مصرفی دهکهای پایین، تأثیر آن بر کل هزینه خانوار محدودتر است.
آمارها نشان میدهد، خانوارهای کمدرآمد بخش بیشتری از درآمد خود را صرف خوراک میکنند و وقتی قیمت مواد غذایی با سرعت بیشتری افزایش مییابد، فشار تورم برای آنها شدیدتر احساس میشود. به همین دلیل است که در دیماه، شاخص کل تورم ماهانه برای دهک اول به ۱۰.۴ درصد رسیده، در حالی که این عدد برای دهک دهم ۷.۱ درصد بوده است. برآیند این ارقام نشان میدهد تورم دیماه نهتنها بالا، بلکه نابرابر بوده است؛ وضعیتی که اگر تداوم یابد، میتواند فاصله معیشتی میان طبقات مختلف جامعه را بیش از پیش افزایش دهد.
خوراکیها عامل شکاف؛ تورم ۱۷.۱ درصدی سفره دهک اول در یک ماه
جزئیات تورم ماهانه دیماه ۱۴۰۴ نشان میدهد، عامل اصلی تشدید شکاف تورمی میان دهکهای هزینهای، جهش قیمت خوراکیها بوده است. بر اساس دادههای مرکز آمار ایران، تورم ماهانه گروه «خوراکیها، آشامیدنیها و دخانیات» برای دهک اول به ۱۷.۱ درصد رسیده؛ رقمی که بالاترین میزان در میان تمام دهکهاست.
پس از آن، دهک دوم با تورم ۱۶.۲ درصد و دهک سوم با ۱۵.۵ درصد قرار دارند، در حالی که این شاخص برای دهک دهم به ۱۲.۱ درصد محدود شده است. این اختلاف در حالی ثبت شده که تورم ماهانه کالاهای غیرخوراکی و خدمات در دهکها فاصله کمتری دارد.
در دیماه، تورم غیرخوراکیها برای دهک اول ۳.۶ درصد و برای دهک دهم ۵ درصد بوده است. به بیان دیگر، اگرچه دهکهای بالاتر افزایش بیشتری در هزینه خدمات و کالاهای غیرخوراکی تجربه کردهاند، اما وزن بالای خوراکیها در سبد مصرفی دهکهای پایین باعث شده فشار اصلی تورم متوجه آنها باشد. نتیجه این ترکیب، افزایش محسوس شاخص کل تورم ماهانه برای دهکهای پایین است.
دادهها نشان میدهد، شاخص کل تورم ماهانه در دیماه برای دهک اول ۱۰.۴ درصد و برای دهک دوم ۹.۹ درصد ثبت شده، در حالی که این عدد برای دهک دهم ۷.۱ درصد بوده است. این فاصله بهخوبی نشان میدهد حتی در بازه زمانی یکماهه، شدت تورم برای طبقات پایین بهمراتب بیشتر از دهکهای پردرآمد بوده است.
روند کاهشی این شاخص از دهک اول به سمت دهک دهم، الگوی روشنی از نابرابری تورمی را ترسیم میکند. مقایسه با ماههای قبل نیز نشان میدهد دیماه نقطه تشدید این روند بوده است. با جهش قیمت مواد غذایی در این ماه، خوراکیها بیش از گذشته به موتور نابرابری تورمی تبدیل شدهاند و نقش تعیینکنندهای در افزایش فاصله میان دهکها ایفا کردهاند. وقتی قیمت مواد غذایی با سرعتی بیشتر از سایر کالاها افزایش مییابد، خانوارهای کمدرآمد که بخش عمدهای از هزینهشان صرف خوراک میشود، زودتر و شدیدتر زیر فشار تورم قرار میگیرند؛ و این دقیقاً همان اتفاقی است که در دیماه ۱۴۰۴ رخ داده است.
برای مطالعه بیشتر درباره تورم دیماه، گزارشهای «تورم ۹۰ درصدی خوراکیها در دیماه ۱۴۰۴ / قیمت دخانیات ۷۲ درصد رشد کرد» و «نقشه تورم استان ها در دیماه 1404 / سیستانوبلوچستان با تورم ۱۳.۵ درصدی رکورد زد» را در صفحه اقتصاد کلان بخوانید.
