کسب‌وکارها بعد از اتصال نسبی اینترنت؛ شاید چراغ کسب‌وکاری روشن باشد اما جانی برای حرکت ندارد

اضطراب، ناامنی روانی و احساس فقدان، به تجربه‌ای جمعی تبدیل شده است؛ حتی بازگشت تقریبی اینترنت یا روشن ماندن چراغ فعالیت‌ها هم الزاما به معنای بازگشت زندگی عادی نیست. مدیران کسب‌وکارهای دیجیتال به زومیت می‌گویند بسیاری از کسب‌وکارها اگرچه هنوز «زنده» هستند، اما توان حرکت، برنامه‌ریزی و حتی امید به آینده نزدیک را از دست داده‌اند؛ وضعیتی که بیش از هر چیز به «سوگ جمعی» شباهت دارد، نه یک رکود اقتصادی معمول.

مشکات اسدی، مدیرعامل گروه کسب‌وکارهای «آن» در گفت‌وگو با زومیت تاکید می‌کند که پیچیدگی شرایط کنونی جامعه ایران را نمی‌توان به‌سادگی توضیح داد و مساله فقط کسب‌وکار یا حتی معیشت نیست:

واقعیت این است که همه ما در جامعه ایران روزهای بسیار پیچیده‌ای را سپری می‌کنیم. در این شرایط، نگرانی ما برای آینده کشور، بیش از نگرانی برای وضعیت کسب‌وکار، خانواده و حتی خودمان است.

- مشکات اسدی، مدیرعامل گروه کسب‌وکارهای آن

در مواجهه با هرگونه تحول اجتماعی و سیاسی در جامعه ایران، مساله اختلال در اینترنت وضعیتی تکراری اما همچنان غیرعادی دارد که نتیجه آن چیزی جز فاصله گرفتن روزافزون اقتصاد دیجیتال ایران از استانداردهای فنی و شبکه بین‌المللی نیست. به باور اسدی، کوتاه‌تر شدن فاصله زمانی میان بحران‌ها، احتمال قطع یا اختلال اتصال را به یک وضعیت دائمی تبدیل کرده است.

او توضیح می‌دهد که بسیاری از کسب‌وکارهای دیجیتال پس از جنگ، هرگز به شرایط پیش از آن بازنگشتند؛ چه برسد به وضعیت پیش از تحولات دی‌ماه ۱۴۰۴. به گفته او، پاییز امسال نشانه‌های بسیار ضعیفی از احیای بازار دیده می‌شد؛ نشانه‌هایی که بیشتر به شکل مذاکره برای قراردادها یا پروژه‌های جدید بروز کرده بود.

به گفته اسدی، در دوره‌های اختلال شدید اینترنت، درآمد مجموعه آن‌ها «تقریباً متوقف» شده است. او البته به تفاوت ساختار سهام‌داری اشاره می‌کند و می‌گوید شرکت‌هایی که سهام‌داران صنعتی دارند، فعلاً توانسته‌اند از تعدیل نیرو یا تاخیر در پرداخت حقوق جلوگیری کنند؛ اما کسب‌وکارهای هم‌سطحی که چنین پشتوانه‌ای ندارند، آسیب به‌مراتب جدی‌تری خواهند دید.

بخش مهمی از صحبت‌های اسدی به آسیب‌هایی اختصاص دارد که در آمارهای مالی دیده نمی‌شود. او وضعیت روحی تیم‌ها و فضای عمومی جامعه را با دوران کرونا مقایسه می‌کند و از «سوگ جمعی» می‌گوید که همه اقشار جامعه را درگیر کرده است.

به اعتقاد او، حتی اگر اینترنت به‌طور کامل هم وصل شود، نباید انتظار داشت کسب‌وکارها به حیات عادی بازگردند، چه برسد به مسیر رشد. دلیل این مساله از نگاه اسدی، نبود آمادگی روانی در سوی دیگر رابطه اقتصادی است: مشتریان و بازار. او می‌پرسد آیا جامعه‌ای که درگیر سوگ و بحران است، آمادگی مواجهه با محتواهای تجاری، بازاریابی و رویدادهای اقتصادی را دارد؟

او می‌گوید وقتی تمام بازیگران یک اقتصاد برای بقا می‌جنگند، صحبت از رشد عملاً بی‌معناست: «در چنین شرایطی، برنامه‌های توسعه، اسناد بودجه و شاخص‌های عملکرد که بر مبنای رشد تعریف شده‌اند، کارکرد خود را از دست می‌دهند.»

در پایان، اسدی خطاب به فعالان فناوری اطلاعات و ارتباطات، بر ضرورت ادامه مطالبه‌گری تأکید می‌کند؛ او می‌گوید نباید حساسیت نسبت به  موضوعاتی مانند قطعی اینترنت، اینترنت طبقاتی و اجرای فنی شبکه ملی اطلاعات به حاشیه رانده شود.

به گفته او، صحبت کردن در این مسیر می‌تواند پرهزینه باشد. اما باید به چارچوب‌های اخلاقی اقتصاد دیجیتال خود پایبند بود: «پیچیدگی زمانه نباید ما را وادار کند از آرمان دسترسی آزاد به اطلاعات و فعالیت در فضای عمومی کسب‌وکار عقب‌نشینی کنیم یا دچار خودسانسوری شویم.»

اقتصاد دیجیتال ایران در ماه‌های اخیر بیش از هر زمان دیگری با مساله «پایداری» دست‌به‌گریبان بوده؛ مفهومی که به‌ گفته فرزاد رحمانی، مدیرعامل چارگون دیگر نمی‌توان آن را به وصل یا قطع بودن مقطعی اینترنت تقلیل داد.

رحمانی با اشاره به تجربه مجموعه چارگون توضیح می‌دهد که این کسب‌وکار حتی در روزهایی که ارتباطات به‌شدت مختل یا قطع بود، به‌طور کامل متوقف نشد اما ادامه حیات به‌هیچ‌وجه قابل مقایسه با شرایط عادی نبود:

چارگون زنده بود، اما آن چارگونِ روزهای اختلال هیچ نسبتی با چارگون یک هفته قبلش نداشت.بخش بزرگی از کارهایی که قبلاً انجام می‌شد، عملاً متوقف شده بود. تیم‌های توسعه دست‌به‌کار نبودند و در بعضی سرویس‌ها کاری که پیش‌تر یک‌ساعته انجام می‌شد، چندین ساعت یا حتی چند روز زمان می‌برد.

- فرزاد رحمانی، مدیرعامل چارگون

رحمانی کیفیت اتصال را مساله کلیدی می‌داند و اینترنت امروز ایران را نه یک ابزار لوکس، بلکه یک زیرساخت حیاتی توصیف می‌کند: «دیگر نمی‌شود گفت اینترنت چیزی است که بودن یا نبودنش تفاوت چندانی ندارد. اگر جامعه و اقتصاد را یک موجود زنده فرض کنیم، اینترنت مثل خونی است که در بدنش جریان دارد. دیده نمی‌شود، اما اگر لحظه‌ای متوقف شود، همه ارگان‌ها از کار می‌افتند.»

به باور او، اختلال‌های اخیر دقیقاً چنین اثری بر جامعه داشته و نوعی فروپاشی عملکردی ایجاد کرده است؛ وضعیتی که هنوز هم با «تنفس مصنوعی» ادامه دارد.

مدیرعامل چارگون وضیح می‌دهد که در کسب‌وکارهای B2B، به‌دلیل ماهیت کندتر، اثرات اختلال‌ها معمولاً با تأخیر خود را نشان می‌دهد. برخلاف کسب‌وکارهای B2C که بلافاصله با قطع اینترنت فروش و تراکنش متوقف می‌شود، در B2B بسیاری از پیامدها زنجیروار و در طول زمان بروز می‌کند:

قراردادهایی که در حال مذاکره یا انعقاد بودند، به‌دلیل قطع ارتباطات یا وضعیت روانی سازمان‌ها، به تعلیق درآمدند. حتی اگر نگوییم کنسل شدند، در یک وضعیت سکته‌ای قرار گرفتند که معلوم نیست تا چه زمانی ادامه دارد.

- فرزاد رحمانی، مدیرعامل چارگون

رحمانی معتقد است بزرگ‌ترین آسیب واردشده نه مادی، بلکه غیرمادی است. به گفته او، سرمایه اصلی شرکت‌هایی مانند چارگون، نیروی انسانی است و وقتی این سرمایه دچار شوک می‌شود، حتی اگر چراغ کسب‌وکار روشن بماند، توان حرکت از بین می‌رود:

او هشدار می‌دهد که تداوم این وضعیت می‌تواند به خروج نیروی انسانی منجر شود؛ چه از مسیر مهاجرت و چه از طریق تغییر مسیر شغلی. از سوی دیگر، اختلال در سرویس‌دهی به مشتریان به کاهش اعتماد می‌انجامد؛ آسیبی که حتی با توضیح شرایط مشترک هم به‌سادگی ترمیم نمی‌شود.

رحمانی در پایان، به تصویری تیره از آینده اشاره می‌کند و می‌گوید تداوم بحران‌ها امید را فرسوده کرده است: «ما با امید زنده‌ایم، حتی وقتی امروز سخت است. اما وقتی بحران‌ها پشت سر هم می‌آیند، آینده تیره می‌شود و نوری پیش رویمان باقی نمی‌ماند. کلید قطع اینترنت نباید این‌قدر در دسترس باشد. زندگی‌ها و کسب‌وکارهای زیادی به این زیرساخت وابسته‌اند.»