احتمال کناره‌گیری المالکی از نامزدی نخست‌وزیری عراق شدت گرفت

یک تحلیلگر مسائل عراق گفت: به نظر می‌رسد همان طور که خود المالکی هم چند بار اعلام کرده، اگر ببیند مصالح عراق در حال تهدید است و ادامه حضورش به عنوان گزینه نخست‌وزیری می‌تواند مشکلات داخلی را در عراق افزایش دهد، کناره‌گیری خواهد کرد.

محدثه رضایی در گفت‌و‌گو با جماران، با اشاره به مخالفت شدید آمریکا با نخست‌وزیری نوری المالکی در عراق و تهدید به اعمال تحریم علیه این کشور، اظهار کرد: ترامپ ابتدا با انتشار توییتی، مخالفت خود با نخست‌وزیری المالکی را اعلام کرد. این شکل از دخالت آشکار آمریکا در امور سیاسی داخلی عراق، اتفاقی بی‌سابقه بود. آمریکا از همان ابتدا با بهره‌گیری از اهرم‌های در اختیار خود خصوصا در زمینه اقتصادی، در حال وارد آوردن فشار بر عراق برای تغییر گزینه نخست‌وزیری بود، اما با این وجود چهارچوب هماهنگی شیعه به عنوان فراکسیون اکثریت پارلمان عراق، مجددا حمایت خود از المالکی را اعلام کرد. خود شخص المالکی نیز دیدار‌های زیادی را با رهبران گروه‌های عراقی و مقامات وابسته به آمریکا انجام داد تا بتواند آنان را نسبت به باقی ماندن خودش در گزینه نخست‌وزیری مجاب کند.

وی با بیان اینکه این رفت‌وآمد‌ها به مدت دو هفته ادامه داشت، افزود: البته المالکی در داخل خود چهارچوب هماهنگی نیز مخالفینی را دارد. در بین رهبران گروه‌های سنی نیز آقایان خنجر و حلبوسی (رئیس اسبق پارلمان عراق و رئیس حزب تقدم) با المالکی مخالفت کردند و بقیه شخصیت‌های اهل سنت یا رویکردی دوگانه نسبت به این موضوع داشتند یا با آن همراه شدند و حتی از حلبوسی به خاطر مخالفت با گزینه چهارچوب هماهنگی، انتقاد کردند. بنابراین، در بین اهل سنت نیز رویکردی واحد نسبت به نخست‌وزیری المالکی وجود ندارد.

این تحلیلگر مسائل عراق اضافه کرد: از طرف دیگر، احزاب کرد نیز هنوز نتوانسته‌اند گزینه ریاست‌جمهوری را معرفی کنند و آنها نیز در درون خود، درگیر یک سری مناقشات هستند. با توجه به اینکه طبق قانون اساسی عراق، ابتدا باید رئیس‌جمهور این کشور انتخاب شود و سپس او نخست‌وزیر را اعلام کند، عدم انتخاب رئیس‌جمهور نیز تبدیل به یک چالش برای انتصاب نخست‌وزیر شده است. در این بین، اظهارات مداوم ترامپ نیز نشان داد آمریکا مخالف سرسخت نخست‌وزیری نوری المالکی است، زیرا او را گزینه‌ای نزدیک به ایران می‌داند. 

رضایی با اشاره به اینکه برخی معتقدند المالکی باید از نامزدی نخست‌وزیری انصراف دهد، عنوان کرد: چنین اتفاقی باعث خواهد شد دخالت آمریکایی‌ها در امور داخلی عراق شدت بیشتری بگیرد. اخیرا نیز ترامپ در پیامی به دولت عراق، از آن خواسته ۷ اقدام (شامل خلع سلاح و برچیدن تمامی گروه‌های شبه‌نظامی همسو با ایران، مقابله با فساد و پول‌شویی، اصلاح دستگاه قضایی برای کاهش نفوذ سیاسی و جناحی، پایان دادن به دخالت ایران در امور عراق از طریق اخراج همه مشاوران و عوامل و مأموران ایرانی از خاک و نهاد‌های عراق، تعریف و نهادینه‌سازی نقش نیرو‌های بسیج مردمی و قرار دادن کامل آنها زیر نظر نیرو‌های مسلح عراق، تشکیل کابینه‌ای از مقامات شایسته و حرفه‌ای وفادار به دولت عراق و نهایتا ایجاد شراکت‌های اقتصادی و امنیتی قوی با ایالات متحده) را انجام دهد.

وی با تأکید بر اینکه بنابراین اگر نقطه توقفی برای دخالت‌های آمریکا در نظر گرفته نشود، عراق عملا تبدیل به یکی از ایالت‌های آمریکا خواهد شد، گفت: اکنون عراق به یک دولت مقتدر و مستقل نیاز دارد. در غیر این صورت، شاهد عراقی خواهیم بود که بیش از پیش وابسته به ایالات متحده است و عملا به سمت آمریکایی شدن به پیش می‌رود. بنابراین، کنار گذاشتن نوری المالکی توسط چهارچوب هماهنگی، به معنای نفوذ بسیار بالای آمریکا در عراق و نادیده گرفتن دموکراسی در این کشور خواهد بود. از طرف دیگر، برخی نگران‌اند اهرم‌های فشار در اختیار ترامپ، مشکلات زیادی را برای اقتصاد، امنیت و ثبات عراق ایجاد کند. عده‌ای دیگر معتقدند برای حفظ مصالح کشور، المالکی باید خودش گزینه دیگری را معرفی کند و به شکلی آبرومندانه کنار بکشد.

این تحلیلگر مسائل عراق در پاسخ به اینکه اگر المالکی به قدرت برگردد، آیا احتمال بازتولید شکاف‌های سیاسی دوره ۲۰۱۰–۲۰۱۴ وجود دارد، بیان کرد: پس از معرفی المالکی توسط چهارچوب هماهنگی، الحلبوسی علیه او موضع سختی گرفت و گفت ما دیگر نمی‌خواهیم عراق به سال‌های قحطی، ورشکستگی و جنگ‌های داخلی بازگردد. البته به نظر می‌رسد این اظهارات بیشتر ناظر بر مسائل سیاسی و منافع شخصی و گروهی مطرح می‌شود. اکنون فضای منطقه‌ای و بین‌المللی و همچنین مسائل داخلی عراق بسیار تغییر کرده و لذا نمی‌توان گفت با حضور مجدد المالکی در جایگاه نخست‌وزیری عراق، دوباره شاهد همان رخداد‌های دولت دوم او در سال‌های ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۴ خواهیم بود. اینکه بسیاری از رهبران سنی و کرد عراق تلویحا از نخست‌وزیری المالکی حمایت کرده‌اند نیز نشان‌دهنده همین امر است.

رضایی خاطرنشان کرد: به نظر می‌رسد همان طور که خود المالکی هم چند بار اعلام کرده، اگر ببیند مصالح عراق در حال تهدید است و ادامه حضورش به عنوان گزینه نخست‌وزیری می‌تواند مشکلات داخلی را در عراق افزایش دهد، کناره‌گیری خواهد کرد و گزینه بعدی را یا خودش معرفی می‌کند یا بر عهده چهارچوب هماهنگی می‌گذارد. طبق گمانه‌زنی‌ها، نام افرادی، چون حمید الشطری (رئیس سازمان اطلاعات ملی عراق)، حیدر العبادی (نخست‌وزیری اسبق عراق)، قاسم الاعرجی (مشاور امنیت ملی عراق) و علی العلاق (رئیس بانک مرکزی عراق) به عنوان نامزد‌های بعدی نخست‌وزیری مطرح است که طبق آنچه برخی منابع اعلام کرده‌اند، العلاق گزینه پیشنهادی خود المالکی است. در مجموع احتمال کناره‌گیری المالکی بسیار جدی است، مگر اینکه اتفاقات دیگری رخ دهد.

وی با بیان اینکه تجربه دو دوره نخست‌وزیری المالکی نشان داده که او می‌تواند در روابط عراق با ایران و آمریکا توازن ایجاد کند، افزود: ایران از همان ابتدا اعلام کرد که به گزینه مدنظر فراکسیون اکثریت عراق احترام می‌گذارد، اما این را نیز همواره مورد تأکید قرار داده که خواهان شکل‌گیری یک دولت قوی، مقتدر و باتجربه در عراق است تا استقلال و ثبات را به این کشور بازگرداند. بنابراین، برای ایران، المالکی یا شخصی دیگر مهم نیست و جمهوری اسلامی از هر کسی که بتواند استقلال و ثبات عراق را تقویت و این کشور را از این تنگنای فعلی خارج کند، حمایت خواهد کرد.