اختصاصی طرفداری | بعضیها برای اثبات برتریشان فقط مشت میزنند، بعضی دیگر نیز فقط فکر میکنند. اما عدهای هم هستند که تصمیم گرفتهاند هر دو کار را همزمان انجام دهند؛ چون ظاهراً زندگی بدون کمی خطر مغزی و فیزیکی کافی هیجانانگیز نیست. نتیجهاش شده ورزشی به نام بوکس شطرنج؛ ترکیبی عجیب، نفسگیر و در عین حال شگفتانگیز از محاسبه و مشت.
بوکس شطرنج یا Chessboxing رشتهای است که در آن دو رقیب به صورت متناوب سه دقیقه پشت صفحه شطرنج مینشینند و سه دقیقه بعد، همانجا در رینگ با هم گلاویز میشوند. مسابقه با شطرنج آغاز میشود و پس از هر زنگ، مهرهها رها میشوند و دستکشها بالا میآید. یک مبارزه استاندارد شامل ۱۱ راند است؛ ۶ راند شطرنج سریع و ۵ راند بوکس. هر شطرنجباز ۹ دقیقه زمان بدون افزایش تایم دارد و پیروزی میتواند با کیشومات یا اتمام زمان در صفحه رقم بخورد، یا با ناکاوت و تصمیم فنی در رینگ بوکس. اگر بازی شطرنج مساوی شود، داوران به سراغ امتیازات بوکس میروند.
ایده این ورزش نخستین بار در سال ۱۹۹۲ در رمان مصور «Froid Équateur» اثر انکی بیلال مطرح شد؛ جایی که مسابقات قهرمانی جهان بوکس شطرنج به تصویر کشیده شده بود. اما این خیالپردازی هنری، در سال ۲۰۰۳ به دست ایپه روبینگ هلندی به واقعیت تبدیل شد. نخستین مسابقه رسمی در برلین برگزار شد و همان سال اولین دوره مسابقات قهرمانی جهان در آمستردام برگزار شد.
از آن زمان، این رشته از یک ایده عجیب هنری به ورزشی سازمانیافته با فدراسیونها و مسابقات جهانی بدل شد. شرکتکنندگان باید در شطرنج حداقل ریتینگ ۱۶۰۰ داشته باشند و برای ورود حرفهای، سابقه دهها مبارزه آماتور بوکس را پشت سر گذاشته باشند. دستهبندیهای وزنی نیز مانند بوکس کلاسیک تعریف شدهاند؛ از سبکوزن تا سنگینوزن.
جذابیت بوکس شطرنج فقط در تضاد ظاهری آن نیست، بلکه در چالش ذهنی بیوقفهاش نهفته است. همانطور که سامی شوکر، استاد بزرگ بینالمللی شطرنج و قهرمان اروپایی این رشته میگوید، دشوارترین لحظه زمانی است که زنگ رینگ به صدا درمیآید و باید در چند ثانیه از فضای ضربات سنگین به جهان محاسبات دقیق بازگشت؛ جایی که باید به خاطر بیاوری پیش از مشت بعدی، کدام ترکیب را در ذهن داشتی. تحلیل حریف، چه پشت صفحه و چه زیر نور رینگ، منطق مشابهی دارد: حمله و دفاع همزمان، خواندن ذهن رقیب و مدیریت انرژی.
از نخستین قهرمانی جهان در سال ۲۰۰۳ تا رقابتهای مسکو، لندن، لسآنجلس و آنتالیا، این ورزش بهتدریج مخاطبان خود را پیدا کرده است. در هند رشد چشمگیری داشته و حتی برای زنان جوان از طبقات کمبرخوردار فرصتی تازه فراهم کرده است. مستندهایی چون «By Rook or Left Hook» و پخش رویدادها در پلتفرمهایی مانند ردبول تیوی و توییچ نیز به گسترش محبوبیت آن کمک کردهاند. حتی پیشنهاد الحاق آن به المپیک هم مطرح شده؛ چون ظاهراً جهان به ورزشی نیاز داشت که هم مغز را تکان دهد هم فک را.
بوکس شطرنج یادآور این واقعیت است که نبرد فقط در عضله خلاصه نمیشود و تفکر هم همیشه در سکوت اتفاق نمیافتد. گاهی بهترین استراتژی، ترکیب دقیق یک گام اسب با یک ضربه مستقیم راست است. اینجا یا با کیشومات پیروز میشوی، یا با ناکاوت؛ و در هر دو حالت، باید هم فکر کرده باشی و هم دوام آورده باشی. دنیا جای عجیبی است، اما اعتراف میکنم این یکی از عجیبترین ایدههایی است که به طرز شگفتآوری جواب داده است.
