پوست‌اندازی سینمای اجتماعی ایران

چهل و چهارمین جشنواره فیلم فجر با معرفی برگزیدگان به‌کار خود پایان داد. بدون هیچ تردیدی پدیده این دوره جشنواره حضور تعداد چشمگیر فیلم‌های اول کارگردانان جوان در فهرست فیلم‌های انتخابی بود. ۱۳فیلم از ۳۳فیلم را کارگردانانی ساخته بودند که برای نخستین بار نامشان در جشنواره شنیده می‌شود. در مجله تصویر۲۴ درباره فیلم‌های اول جشنواره و حضور کارگردانان فیلم اولی میزبان پویان عسگری از نویسندگان و منتقدان سینمایی بودیم.

• یک چشم‌انداز امیدوارکننده

سینمای ایران برخلاف ۴سال گذشته، چشم‌انداز امیدوارکننده‌ای دارد. با نگاهی بر سینمای برهه ۱۴۰۰تا ۱۴۰۳، سینمای ایران دچار یک دوره فطرت شده بود و یا در دوران گذار قرار گرفته بود؛ دوران گذاری که از نظم قدیمی که سینما به آن تعلق داشت، دور شد. این دور شدن از نظم قدیمی تنها مختص فیلمسازان، تماشاگران سینما نبود بلکه جشنواره فیلم فجر نیز شاملش می‌شد. می‌توان گفت آخرین دوره‌ای که جشنواره با مختصات قدیمی خود برگزار شد به سال۹۷ برمی‌گردد و از سال۱۳۹۸ سینما مختصات جدیدی را تجربه کرد. آن نظم قدیمی و سینمایی که می‌شناختیم کم‌کم ترک برداشت. جشنواره فیلم فجر با برگزاری شکل جدید مجموعه‌ای از واکنش‌ها را ایجاد کرد. بعد از دوره کرونا و با رسیدن به سال‌های ۱۳۹۹و ۱۴۰۰ که همزنان با همه‌گیری کرونا بود، سینمای ایران با مجموعه تغییرات مدیریتی همراه بود و جشنواره نیز به شکل متفاوتی برگزار شد. معتقدم جشنواره فیلم فجر در سال‌های ۱۴۰۱ تا ۱۴۰۳ خیلی شبیه سینما و جشنواره سال‌های ابتدایی دهه۶۰ بود.

• «اردوبهشت» فیلمی متفاوت

اگر بخواهیم به سینمای ایران نگاه کنیم، بعد از سال‌ها سینمای ایران در زمین‌هایی که مخاطب به آن آشناست، بازی جدیدی انجام می‌دهد. در میان فیلم‌های جشنواره امسال «اردوبهشت» محمد داوودی که خودش از فیلمنامه‌نویسان شناخته شده است، یک فیلم اجتماعی برآمده از فیلم‌های اجتماعی سنتی است. اتفاقاتی که در آن می‌افتد برای تماشاگر سینما آشناست، اما این فیلم در ادامه فیلم‌های اجتماعی دهه۹۰، بعد از فیلم‌های سعید روستایی و ... ساخته شده، در این فیلم حامد بهداد بازی می‌کند که به‌نظر من بهترین بازی در کارنامه‌اش است. او در فیلم رفتار متفاوتی از خودش نشان می‌دهد. فیلم براساس یک تراژیک که در دهه۸۰ در پارک شهر برای دانش‌آموزان رخ می‌دهد، ساخته شده است. درست است که فیلم در ادامه فیلم‌های اجتماعی است، اما از طرف فیلمساز و کاراکتر واکنش متفاوتی می‌گیرد. واکنشی که سینمای ایران به آن احتیاج دارد.

• کودک‌کشی در سینمای دهه۹۰

سینمای اجتماعی ایران در دهه۹۰ دست به یک عمل به‌شدت شنیع و زشت زد و آن کودک‌کشی در فیلم‌های آن دهه بود. فیلمساز بدون آنکه مسئولیت عملش را نسبت به کودک بپذیرد، فیلم‌هایی با موضوع کودک‌کشی می‌ساخت. به‌نظر با این کار سعی می‌کرد تماشاگر را تحت‌تأثیر قرار دهد و برای تماشاگر شوک داستانی ایجاد کند. شوک مهیبی که روی سر تماشاگر خراب می‌شد بدون آنکه سازنده فیلم متوجه این باشد که چه باب ترسناکی در سینمای اجتماعی باز کرده است. اما در سینمای اجتماعی یکی دو سال اخیر اینگونه نیست. همین فیلم «اردوبهشت» با اینکه موضوع فیلم درباره کودکانی بود، رویکرد متفاوتی داشت. سال گذشته نیز فیلم «ناتور دشت» درباره گم شدن و نجات یک کودک بود و رویکرد متفاوتی داشت. اینکه از سینمای کودک‌کشی به نجات رسیدیم موضوع مهم است که به‌نظر سینمای اجتماعی آن را درک کرده است.