نحوه مقابله سامانه های اس 300 روسی با بالگردها و هواپیماهای آمریکایی در ونزوئلا بار دیگر نشان داد که این سامانه نتوانسته به خوبی با پرنده های آمریکایی مقابله کنند. البته اس 300 قابلیت های زیادی دارد اما قدیمی بودن آن و عدم به روز رسانی اش می تواند سبب وارد آمدن آسیب هایی به ساختار دفاعی یک کشور شود.
سامانه پدافند هوایی اس۳۰۰، یکی از نمادهای قدرت دفاعی روسیه و از پیشرفته ترین سیستم های پدافندی جهان محسوب می شود که نخستین بار در دوران شوروی سابق و در دهه ۱۹۷۰ طراحی شد. این سامانه در انواع مختلفی از جمله اس-۳۰۰پی، اس-۳۰۰وی و ... تولید شده و قابلیت درگیری با اهداف هوایی از جمله جنگنده ها، موشک های کروز، پهپادها و حتی موشک های بالستیک را دارد.
با این حال، این سامانه مانند هر سامانه دیگری قابلیت ها و نقاط ضعف خاص خود را دارد. در این گزارش قصد داریم مروری بر مهم ترین توانایی ها و قابلیت های اس 300 و نقاط ضعف آن داشته باشیم:
مهم ترین قابلیت های سامانه اس 300
- برد عملیاتی: اس 300 بسته به نوع موشک و نحوه به کارگیری آن، قادر به درگیری و رهگیری اهداف در برد ۱۵۰ تا ۴۰۰ کیلومتر را دارد.
- سقف پرواز درگیری: اس 300 توانایی انهدام اهداف در ارتفاع بسیار بالا (حدود ۳۰ کیلومتر) را دارد.
- قابلیت درگیری همزمان: سامانه اس 300 توانایی رهگیری چندین هدف به صورت همزمان (بین ۶ تا ۳۶ هدف بسته به نوع) را دارد.
- متحرک بودن: این سامانه قابلیت استقرار و جابهجایی نسبتاً سریع را دارد.
- مقاومت در برابر جنگ الکترونیک: اس 300 مجهز به سیستم های الکترونیکی پیشرفته برای مقابله با اختلالات الکترونیکی است.
بزرگترین نقاط ضعف سامانه اس۳۰۰
سامانه پدافندی اس 300 با وجود توانایی ها و قابلیت های متعدد، با برخی نقاط ضعف نیز روبه رو است. موارد زیر مهم ترین نقاط ضعف سامانه اس 300 به حساب می آید:
۱ . آسیبپذیری در برابر جنگ الکترونیکی پیشرفته
با وجود ادعاهای روسیه درباره مقاومت اس ۳۰۰ در برابر جنگ الکترونیک، گزارش های میدانی و تحلیل های کارشناسی نشان می دهد که این سامانه در برابر سیستم های مدرن جنگ الکترونیک غربی و به خصوص آمریکایی آسیبپذیر است. در درگیری های سوریه و اوکراین، شواهدی از اختلال در عملکرد رادارها و سیستم های هدایت این سامانه گزارش شده است. سیستمهای جنگ الکترونیک مانند ایجیام-۸۸ هارم (ایالات متحده) می توانند رادارهای اس ۳۰۰ را شناسایی و هدف قرار دهند.
۲. محدودیت در درگیری همزمان با اهداف متعدد و پیشرفته
در حالی که اس ۳۰۰ قادر به رهگیری چندین هدف است، این قابلیت در مواجهه با حملات گسترده و هماهنگ (مانند تهاجم هوایی با تعداد زیادی هدف در جهات مختلف) کاهش می یابد. به ویژه در برابر موشک های کروز با قابلیت پرواز در ارتفاع بسیار پایین و مانورپذیری بالا. گزارش ها حاکی از آن است که در برخی آزمایش ها، این سامانه در رهگیری همزمان بیش از ۱۲ هدف با مشخصات مختلف (ارتفاع، سرعت و جهت متفاوت) با چالش مواجه شده است.
۳. زمان استقرار و آماده به رزم شدن نسبتاً طولانی
اگرچه اس ۳۰۰ یک سامانه متحرک محسوب می شود، اما زمان استقرار کامل و آمادهسازی برای شلیک (از حالت انتقال به حالت عملیاتی) آن بین ۵ تا ۳۰ دقیقه گزارش شده که در شرایط جنگ مدرن که سرعت حرف اول را می زد، زمان زیادی محسوب می شود. این زمان طولانی، آسیب پذیری سیستم را افزایش داده و آن را در برابر حملات سریع دشمن (به ویژه توسط جنگنده های نسل پنجم) آسیب پذیر می کند.
۴. وابستگی به شبکه یکپارچه پدافندی
کارایی بهینه اس ۳۰۰ وابستگی زیادی به سیستم های پشتیبانی مانند رادارهای تشخیص دوربرد، سیستم های شناسایی دشمن (IFF) و شبکه های ارتباطی یکپارچه دارد. در صورت اختلال در این سیستم های پشتیبان، کارایی سامانه به شدت کاهش می یابد. درگیری های اوکراین نشان داده که انزوا و دورافتادگی واحدهای اس ۳۰۰ (به دلیل قطع ارتباط با مرکز فرماندهی یا سیستمهای پشتیبانی) باعث کاهش چشمگیر اثرگذاری آنها شده است.
۵. محدودیت در مقابله با موشک های بالستیک پیشرفته
با وجود ادعای توانایی مقابله با موشک های بالستیک، انواع اولیه اس ۳۰۰ توانایی محدودی در رهگیری کلاهک های بالستیک با سرعت بالا و مانورپذیری پیشرفته دارند. تنها نسخه های جدیدتر مانند اس ۳۰۰وی۴ قابلیت های بهتری در این زمینه ارائه می دهند.
۶. چالشهای پشتیبانی و نگهداری
اس۳۰۰ یک سامانه پیچیده با نیازهای بالا در تعمیر و نگهداری است. گزارش ها حاکی از چالش های فنی در حفظ آمادگی عملیاتی کامل این سیستم در بلندمدت، به ویژه در کشورهایی با توان فنی محدود است. همچنین، هزینه نگهداری و تأمین موشک های آن بسیار بالا بوده و برخی کاربران خارجی با محدودیت دسترسی به قطعات یدکی و پشتیبانی فنی روسیه مواجه هستند.
۷. آسیبپذیری در برابر سلاحهای ضدتشعشع و پهپادهای پیشرفته
توسعه سلاحهای ضدتشعشع پیشرفته (مانند موشکهایی که امواج رادار را دنبال می کنند) و پهپادهای رادارگریز، تهدیدی جدی برای سامانه های اس ۳۰۰ ایجاد کرده است. رادارهای فعال اس ۳۰۰ هنگام روشن بودن، منبع تشعشع الکترومغناطیسی قابل ردیابی هستند که آنها را در برابر این نوع سلاح ها آسیب پذیر می سازد.
۸. ناتوانی نسبی در برابر هواپیماهای رادارگریز نسل پنجم
اگرچه روسیه ادعا می کند اس ۳۰۰ قادر به کشف و رهگیری هواپیماهای استیلث (شناساگریز) است، اما برخی شواهد نشان می دهد که این سامانه در کشف به موقع و رهگیری مؤثر جنگنده های نسل پنجم مانند اف-۳۵ لایتنینگ II با چالش های اساسی مواجه است.
