امروز، ۲۲ بهمن، روز بادروزی است
با نام و مکان وزش چند باد محلی در ایران آشنا شوید
در سرزمین چهارفصل ایران، باد نه فقط یک پدیدهی جوی، بلکه نیرویی خلاق در شکلدهی به زندگی، فرهنگ و معماری مردمان است. اگر از معماری و نحوه زیستن در شهرهای بزرگ و امروزی بگذریم که هیچ سنخیتی با اقلیم و جغرافیا ندارد، زیستن در سرزمین پهناور ایران همیشه همراه با سازگاری با طبیعت بوده است.
نشانه همراهی با مسیر، سرعت و دمای باد را میتوان در نحوه ساخت خانهها، انتظار برای به ثمر رسیدن میوهها، دوری کردن از وجه مخرب آن و ... دید. بادها با خلقوخوی منحصر بهفردشان نه تنها اقلیم و پوشش گیاهی را شکل میدهند، آدمها را هم همراه خود میکنند. در این سرزمین آدمها روی بادها نام میگذارند، منتظرشان میمانند تا با آمدنشان کوچ کنند، محصول برداشت کنند و آن را گرامی بدارند. بادهای محلی در ایران بسیارند و معمولا در بازه خاصی از سال میوزند و پس از تغییر فصل از بین میروند. در این گزارش، به بخش کوچک و معروفی از بادهای محلی ایران پرداختهایم.
امروز، ۲۲ بهمن، روز بادروزی است؛ روزی که در روز باد از ماه بهمن در گاهشمار زرتشتی، یعنی ۲۲ بهمن برگزار میشود. در برهان قاطع آمده است که گویند هفت سال در ایران باد نیامد و بعد از هفت سال، در این روز، شبانی پیش کسری آمد و گفت: «دوش آنقدر باد آمد که موی بر پشت گوسفندان بجنبید.» پس آن روز را مردم گرامی داشتند.
شمال
باد منجیل (در فصول گرم سال)
به دلیل سرد بودن دریای خزر مرکز پرفشاری در این منطقه ایجاد میکند و عمدتا از شمال به جنوب است
گرم باد (در تمام طول سال)
به دلیل وجود مراکز پرفشار در قطب شمال، همیشه هوای سرد به سمت گیلان در جریان است اما در نیمه سرد سال به دلیل استقرار مناطق کم فشار در دریای سیاه و شمال عرق و شرق ترکیه، جهت این باد تغییر میکند و از جنوب غربی به گیلان میوزد.
گیلوا باد (در فصل بهار و تابستان)
باد خنک و مرطوبی است که از شرق به غرب میوزد و هوای شمال را لطیف و خنک میکند.
سرتوک (در فصل زمستان)
از سمت شرق به غرب میوزد و در زمستان چند روزی با خود طوفان میآورد. ماهیت سرد و مرطوبی دارد و بعد از اتمام، صید ماهی افزایش مییابد.
باد خزری (فصل سرد سال)
باد سرد و مرطوبی است که چند روز از سمت شمال غربی میوزد و دریای خزر را طوفانی میکند. وزرش این باد هم برای صیادان خبر از وفور ماهیهای دریای خزر میدهد.
دشتوا (عصرهای بهار، تابستان و پاییز)
از سمت شمال غربی میآید و چند روز به طول میانجامد
کنار وا (عصرهای روزهای آفتابی بهار و تابستان)
جهت وزش این باد از سمت جنوب شرقی است در عرض چند ساعت با خود آرامش به موجهای دریا میآورد. خشک و خنک است
سیاه وا (پاییز و زمستان)
جهت وزش از جنوب غربی است و در عرض چند ساعت این باد خنک و مرطوب آسمان را تیره و انعکاس آن رنگ دریا را نیز سیاه میکند.
جنوب
باد سهیلی (تابستان)
بادی گرم که از جنوب شرق به شمال غرب میوزد و باعث رسیدن میوه خرما میشود.
باد لوار (تابستان)
در زبان محلی به آن تَش باد میگویند و از بیابان های عربستان به سمت ایران میوزد و بسیار گرم است.
باد قوس (زمستان)
جهت وزش شرقی- غربی است و با خود باران بسیار زیاد میآورد در محلی به آن باد کوش میگویند.
باد بحری (زمستان)
از سمت شمال غربی نسیمی خنک با خود میآورد.
شرق
باد ۱۲۰روزه (فصول گرم سال)
این باد دنباله بادهای موسمی است که از اقیانوس هند به سمت ایران میوزد و شاخه شرقی آن به دلیل عوارض طبیعی زمین، به دشت ریگستان و بلوچستان و سیستان ختم میشود. زابلیها به آن لوار میگویند
باد کولوجا (فصول گرم سال)
نام محلی آن گَپ لوت – گَپ کویر و منشاءاش با باد ۱۲۰ روزه یکسان است. این باد در محدوده شرق دشت کویر، کویر لوت تا جازموریان میوزد و در نهایت به دریای مکران-خلیج فارس میرسد
باد قوس (آذرماه هرسال)
این باد مقدمه بارانهای موسمی در شمال سیستان و بلوچستان است.
باد هفتم (زمستان)
نام محلی آن گاوکش است و در زمستان سرمای شدید و خشکی را به سیستان میآورد و مقدمهای است برای بهار و شکوفه زدن گیاهان.
باد پلپلاسی (اسفندماه)
بادی است که از نیمه اسفند با آمدن پرستوها شروع میشود نشان بهار است.
دیزباد (در طول سال)
در قسمتهایی از شهرستانهای نیشابور و مشهد میوزد و یک باد اقتصادی است چرا که نقش مهمی در تولید انرژی تجدیدپذیر می تواند داشته باشد.
غرب
باد شمال (فصل تابستان)
از جهت شمال به طرف جنوب استان کرمانشاه میوزد و نقش مهمی در تعدیل گرمای تابستان دارد. این باد در کشاورزی اثرات مثبتی برجای میگذارد.
باد سیاه (فصل پاییز)
سرمای ناگهانی با خود میآورد و باعث خسارت کشاورزان میشود.
باد سام (تابستان)
مسیرحرکتش نواحی گرمسیر در غرب به طرف شرق است و باعث بالا رفتن دما میشود.
باد زلان (زمستان و بهار)
از بادهای خشکی است که رطوبت را بسیار کاهش میدهد و برای کشاورزان خسارتزا است.
