چرا تهیه‌کنندگان حاضر در فجر ۴۴ مهم هستند؟

لارنس گرابل، مصاحبه‌کننده مشهور با چهره‌های سینمایی، در مصاحبه با رابرت ایوانز، تهیه‌کننده و مدیر اجرایی استودیو پارامونت که فیلم‌هایی مثل «پدرخوانده»، «داستان عشق»، «محله چینی‌ها» و «بچه رزمری» را در کارنامه دارد، از او می‌پرسد: «چرا کارگردان چهره‌ای برجسته است؟» و ایوانز در جوابش می‌گوید: «چون فیلم باید حاصل بینشی باشد که دو خالقش به‌طور مشترک در آن سهیم‌اند، یعنی کارگردان و تهیه‌کننده باید یک تصویر واحد در ذهن داشته باشند و به هم کمک کنند. تعداد کمی از کارگردان‌ها برای تهیه‌کنندگان احترام قائل‌اند، چون معمولاً آنها را صرفاً معامله‌گر می‌دانند. بهترین چیزی که یک کارگردان می‌تواند داشته باشد، تهیه‌کننده‌ای است که از او محافظت کند؛ و بهترین چیزی که این دو می‌توانند برای هم داشته باشند، اصطکاک در طول کل کار است؛ چون از دل همین اصطکاک و سختی است که چیزی بزرگ به‌وجود می‌آید.» فیلم‌هایی که در فجر امسال حضور یافتند، نقش تهیه‌کنندگان در آنها بسیار پررنگ بود. در این گزارش، اهمیت کار تهیه‌کنندگان امسال را بررسی کرده‌ایم.

از اول تا آخر

در حالی که در تعدادی از نشست‌های پرسش و پاسخ جشنواره امسال، کارگردان و بازیگران حضور نداشتند، این تهیه‌کنندگان بودند که در برابر نمایندگان رسانه‌ها نشستند و از فیلمشان دفاع کردند. مطمئنا، در مرحله پس‌تولید هم که رساندن فیلم‌ها به جشنواره سرعتی مضاعف می‌طلبید، تهیه‌کنندگان نقش مهمی در روشن نگه داشتن چراغ جشنواره داشتند. پیش از همه اینها، بعد از جنگ ۱۲ روزه که عملا تولید در سینما متوقف شده بود، تهیه‌کنندگانی که حاضر شدند برای تولید فیلم پا پیش بگذارند، درواقع نخستین گام را برای همراهی با جشنواره فجر امسال برداشتند. تهیه‌کننده در طول پروژه از همه بیشتر حضور دارد، نویسنده و کارگردان و بازیگران را استخدام می‌کند، تجهیزات و امکانات را فراهم می‌آورد، در پس‌تولید که بسیاری از عوامل به سر پروژه‌های دیگر می‌روند، همچنان بر سر فیلمی که تولید کرده حاضر است و در نهایت کمتر از همه نامش به خاطر می‌ماند. اما شاید تهیه‌کنندگان فیلم‌های امسال جشنواره از این فراموشی معهود بتوانند قسر دربروند.

باسابقه‌ها و تازه‌کار‌ها

تهیه‌کنندگی تعریف مشخصی ندارد، اما تهیه‌کننده هم معامله‌گر است، هم کارگزار است، هم فراهم‌کننده است، هم پیش‌بینی‌کننده است، هم نگاه هنری دارد و هم نگاه تجاری. کمتر پیش می‌آید که تهیه‌کننده‌ای همه اینها را با هم داشته باشد. علی عباسی تهیه‌کننده بسیاری از فیلم‌های موج نو سینمای ایران نمونه چنین تهیه‌کننده کاملی بود. هارون یشایایی هم از این دست تهیه‌کنندگان است که مدتهاست کار نمی‌کند. حسین فرح‌بخش، عبدالله علیخانی، برادران شایسته، سید جمال ساداتیان و علی سرتیپی زمانی در تهیه فیلم‌های تجاری موفقیت چشمگیری داشتند و برخی‌ها از این ویژگی‌ها را نمایندگی می‌کردند. در نسل جدید، ابراهیم عامریان موفق‌ترین تهیه‌کننده سینمای ایران از بُعد تجاری است. در فجر امسال طیف متفاوتی از تهیه‌کنندگان حضور داشتند. سعید خانی و حبیب والی‌نژاد نامدارترین تهیه‌کنندگان فجر امسال بودند. محمدرضا منصوری، محمدرضا مصباح، بهمن کامیار، مرتضی رزاق کریمی و مهدی مددکار از جمله تهیه‌کنندگانی هستند که به رغم اینکه چند کار کرده‌اند، اما هنوز در حافظه سینمای ایران نامشان فیلمی را تداعی نمی‌کند. امیرشهاب رضویان، کاظم دانشی، امیرحسین ثقفی، علیرضا معتمدی و منوچهر هادی کارگردانانی بودند که تهیه فیلمشان را خودشان انجام داده بودند. روح اله سهرابی که سابقا مدیرکل اداره نظارت و ارزشیابی سازمان سینمایی کشور در زمان محمد خزاعی بود، در فجر امسال موردی خاص است. او با دو فیلم «جانشین» و «قایق‌سواری در تهران» به جشنواره آمده، فیلم‌هایی در ژانر‌هایی متفاوت که تهیه آنها را بیش از هرچیز می‌توان به ضرورت تولید فیلم برای جشنواره امسال بعد از جنگ ۱۲ روزه مرتبط دانست. سایر تهیه‌کنندگان هم عمدتا جوان‌اند و در ابتدای راه.

پوست‌اندازی با تهیه‌کنندگان

اگر سینمای ایران بخواهد تغییری کند و پوست بیندازد و روز‌های بهتری را تجربه کند، این تغییر اول باید در میان تهیه‌کنندگان و در بینش آنها رخ دهد. کارگردانان متوسط ممکن است وقتی تهیه‌کنندگان زبده و سردوگرم‌چشیده‌ای پشت فیلمشان باشد که آنها را زیر بال‌وپر خود بگیرد، فیلم‌های بهتری بسازند. اما کارگردانان خوب هم زیر دست تهیه‌کنندگان محتاط و دست‌به‌عصا صرفا اپراتور خوبی هستند. چه در سینمای صنعتی و چه در سینمای هنری، تهیه‌کننده آدمی است که به سایرین جرئت می‌دهد که درست در مسیر فیلم حرکت کنند. تاریخ سینمای ایران بهترین فیلم‌هایش را عموما با حمایت تهیه‌کنندگانی ساخته که ویژگی‌های یک تهیه‌کننده کامل را داشته‌اند و هراسی از تجربه‌گری و آزمایش‌گری در سینما به دل خود راه نداده‌اند؛ تهیه‌کنندگانی که کارمند نبوده‌اند و کارشان بیش از فراهم ساختن سوروسات فیلمسازی بوده است. مطمئنا اصطکاک این جنس تهیه‌کنندگان با کارگردانان روز‌های خوبی را برای سینمای ایران رقم می‌زند.