مذاکرات ایران و آمریکا؛ چرا از مسقط به ژنو رفت؟

رویترز و آکسیوس ساعتی پیش به نقل از منابع آگاه مدعی شدند که مرحله دوم از دور جدید مذاکرات ایران و آمریکا، سه‌شنبه هفته جاری در ژنو، سوئیس برگزار می‌شود.

ژنو نامی آشنا در مذاکرات صلح در پرونده‌های متعدد بین‌المللی و همچنین نامی آشنا در پرونده هسته‌ای ایران است. اما گزارش‌ها حاکی از آن است که این تغییر مکان احتمالی، صرفاً به موضوع مذاکره ایران و آمریکا مربوط نیست. تا زمان تنظیم این گزارش مقامات رسمی در تهران و واشنگتن خبر انتقال محل مذاکرات به ژنو را تائید یا تکذیب نکردند.

ژنو میزبان دو نشست دیپلماتیک است

روز جمعه، کرملین اعلام کرد که دور جدیدی از مذاکرات صلح سه‌جانبه میان روسیه، اوکراین و ایالات متحده برای برگزاری در روز‌های ۱۷ و ۱۸ فوریه (۲۸ و ۲۹ بهمن) در ژنو برنامه‌ریزی شده است. دور پیشین این مذاکرات سه‌جانبه هم اوایل بهمن‌ماه در امارات برگزار شده بود. با توجه به این که پرونده جنگ روسیه و اوکراین هم توسط ویتکاف و کوشنر پیگیری می‌شود، رسانه‌ها گمانه‌زنی کردند که با توجه به حضور این دو نفر در ژنو، مذاکرات ایران هم به سوئیس منتقل می‌شود. در حال حاضر ویتکاف و جرد کوشنر سه پرونده ایران، صلح غزه و جنگ اوکراین را پیگیری می‌کنند.

جنگ اوکراین یکی از پرونده‌های تیم ویتکاف - کوشنر است

عباس عراقچی اخیراً در مصاحبه خود با الجزیره به این موضوع اشاره کرد که احتمال دارد دور دوم مذاکرات ایران و آمریکا در محل دیگری برگزار شود. در اولین دور سری جدید مذاکرات تهران – واشنگتن، محل گفت‌و‌گو به درخواست ایران از ترکیه به عمان منتقل شد. علت این جابجایی هم ملاحظاتی بود که طرف ایرانی برای حواشی و تبعات مدل طراحی شده پلتفرم منطقه‌ای مذاکرات داشت. این جابجایی در صورت صحت، می‌تواند بر اساس درخواست طرف آمریکایی و با توجه به برنامه مذاکرات صلح اوکراین انجام شده باشد. با توجه به عدم تغییر فرمت مذاکرات، انتظار می‌رود که وزیر خارجه عمان نیز به عنوان میانجی اصلی و واسطه گفت‌و‌گو‌ها در ژنو حاضر شود. در نوبت پیشین مذاکرات (قبل از جنگ ۱۲ روزه) هم که ادوار دوم و چهارم آن در ایتالیا برگزار شد، ساختمان دیپلماتیک عمان در رم محل انجام مذاکره و واسطه آن نیز وزیر خارجه عمان بود که به ایتالیا سفر کرد.

چرا ژنو پایتخت دیپلماسی است؟

ژنو محل استقرار مقر اروپایی سازمان ملل است و به عنوان یکی از پایتخت‌های دیپلماسی در جهان شناخته می‌شود. این شهر میزبان رخداد‌های سیاسی و حقوقی بزرگی بوده و بخشی از شهرت آن هم به بی‌طرفی تاریخی سوئیس در منازعات بین‌المللی از قرن ۱۹ تا کنون برمی‌گردد. جامعه ملل به عنوان نهاد پیشین سازمان ملل متحد هم از زمان تشکیل تا انحلال (۱۹۲۰ تا ۱۹۴۶) در ژنو مستقر بود. سال‌ها درگیری ژنو در مراودات دیپلماتیک، زیرساخت‌های فنی لازم برای برگزاری مذاکرات سیاسی دو و چندجانبه از هتل‌های محل برگزاری و اسکان تا تیم‌های حفاظتی، مترجمان و ... را برای کشور‌ها فراهم می‌کند. 

ژنو به عنوان مقر اروپایی سازمان ملل شناخته می‌شود

نام ژنو در پرونده روابط ایران و غرب هم بسیار تکرار شده است. از زمان باز شدن پرونده هسته‌ای، ژنو یکی از شهر‌هایی بود که بعضی جلسات سطح بالا و گفت‌و‌گو‌های سطوح پایین‌تر در دهه هشتاد در آن انجام می‌شد. اولین توافق هسته‌ای میان ایران و کشور‌های پنج به علاوه یک که با عنوان توافق هسته‌ای ژنو یا توافق موقت ژنو نیز شناخته می‌شود، سندی ۶ ماهه بود که سوم آذرماه ۱۳۹۲ در این شهر به امضا رسید. تا زمان امضا و اعلام برنامه جامع اقدام مشترک در تیرماه ۱۳۹۴، ژنو در کنار، نیویورک (حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل) و وین پایتخت اتریش محل‌های اصلی گفت‌و‌گو‌های پرونده هسته‌ای بودند.

مذاکرات ایران و پنج به اضافه یک در ژنو، نوامبر ۲۰۱۳

در جلد اول کتاب راز سر به مهر که درباره روند مذاکرات هسته‌ای ایران منتهی به برجام است، علت انتخاب این شهر‌ها اینگونه ذکر شده است: «موضوع مهم دیگری که [در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل در سال ۱۳۹۲]بر سر آن بحث و تصمیم‌گیری شد، پیرامون محل جلسات بود. خانم [کاترین]اشتون اشاره به آن داشت که در گذشته وقت بسیار صرف تصمیم‌گیری در خصوص محل مذاکرات می‌شد؛ بنابراین بهتر است برای رفع نگرانی و پرهیز از اتلاف وقت، یک مکان مشخص را در نظر گرفت که برای تمام طرف‌های مذاکره راحت باشد. دکتر ظریف از این پیشنهاد استقبال کرد. وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران درک می‌کرد که هماهنگ ساختن ۶ وزیر خارجه برای حضور طی جلساتی که در کشوری غیر از مقر‌های سازمان ملل متحد برگزار می‌شود، دیگر صرف یک نشست در سطح معاونان و مدیران سیاسی وزارت خارجه‌های کشور‌های پنج به اضافه یک و ایران نخواهد بود. بلکه تابعی از وضعیت و شرایط سیاسی دوجانبه حجاکم بر روابط میان کشور میزبان نشست و دولت‌های مشارکت‌کننده در مذاکرات است؛ بنابراین دکتر ظریف پیشنهاد کرد مکان مذاکرات همواره در یکی از شهر‌های مقر سازمان ملل متحد یعنی نیویورک، ژنو یا وین باشد که این پیشنهاد مورد استقبال خانم اشتون قرار گرفت.»

در پاورقی این بخش هم آمده است: «این تصمیم تا پایان مذاکرات برقرار بود و به جز دو یا سه استثناء که به دلیل هم‌زمانی اجلاس‌ها یا مناسبت‌های بین‌المللی امکان تامین محل اسکان فراهم نبود، محل ملاقات‌ها منحصر در سه شهر یاد شده ماند.»