چهارمین سفر فضایی شن‌لونگ؛ مأموریت فضاپیمای مرموز چین چیست؟

چین بار دیگر هواپیمای فضایی چندبارمصرف خود با نام شن‌لونگ (به معنی اژدهای الهی) را به مدار زمین فرستاده است؛ فضاپیمایی رباتیک که بدون سرنشین پرواز می‌کند و می‌تواند پس از پایان مأموریت به زمین بازگردد و دوباره استفاده شود.

شن‌لونگ روز ۶ فوریه از مرکز پرتاب ماهواره جیوچوان در صحرای گبی پرتاب شد و چهارمین مأموریت مداری خود را آغاز کرد. بااین‌حال، مانند دفعات قبل، مقام‌های چینی جزئیات بسیار اندکی درباره هدف دقیق این مأموریت منتشر کرده‌اند.

سه پرواز قبلی فضاپیما به مدار پایین زمین انجام شده بود؛ منطقه‌ای از فضا در ارتفاع تقریبی ۱۶۰ تا دوهزار کیلومتری سطح زمین که بیشتر ماهواره‌های عملیاتی در آن قرار دارند. نخستین پرواز در سپتامبر ۲۰۲۰ فقط دو روز طول کشید، اما مأموریت‌های بعدی در مه ۲۰۲۳ و سپتامبر ۲۰۲۴ به‌ترتیب ۲۷۶ روز و ۲۶۶ روز به‌طول انجامیدند. این افزایش مدت زمان نشان می‌دهد که چین به‌تدریج توانایی‌های عملیاتی فضاپیمایش را گسترش داده است.

توضیح رسمی دولت چین درباره مأموریت شن‌لونگ کلی و محتاطانه است: این فضاپیما برای آزمایش فناوری‌هایی به کار می‌رود که «راه را برای روش‌های رفت‌وبرگشت راحت‌تر و مقرون‌به‌صرفه‌تر با هدف استفاده صلح‌آمیز از فضا در آینده هموار می‌کند.» چنین عبارتی معمولاً به آزمایش سامانه‌های بازگشت به جو، کنترل حرارتی، ناوبری خودکار، ارتباطات و احتمالاً حمل و استقرار ماهواره‌های کوچک اشاره دارد.

شن‌لونگ اغلب با هواپیمای فضایی بدون سرنشین ارتش آمریکا یعنی X-37B مقایسه می‌شود. این فضاپیما که در اختیار نیروی فضایی ایالات متحده است، از نظر اندازه و شکل ظاهری شبیه نسخه‌ای کوچک از شاتل‌های فضایی قدیمی ناسا به نظر می‌رسد. تحلیلگران معتقدند نیروی فضایی آمریکا دو فروند X-37B در اختیار دارد. هر کدام حدود ۸٫۸ متر طول دارند و دارای محفظه باری کوچک در قسمت میانی بدنه هستند.

به‌گزارش اسپیس‌دات‌کام، X-37B نخستین بار در سال ۲۰۱۰ به مدار رسید و اکنون در حال انجام هشتمین پرواز فضایی خود است؛ مأموریتی که اوت گذشته با موشک فالکون ۹ شرکت اسپیس‌ایکس پرتاب شد. همانند برنامه شن‌لونگ، بسیاری از جزئیات مأموریت‌های X-37B نیز محرمانه است و تنها توضیح رسمی این است که این فضاپیما سکویی برای آزمایش فناوری‌های فضایی جدید محسوب می‌شود.

در سال‌های ابتدایی فعالیت X-37B، برخی در چین نگران نظامی بودن آن و حتی احتمال استفاده به‌عنوان «سلاح فضایی» بودند، اما کارشناسان می‌گویند این نگرانی‌ها اغراق‌آمیز است. این فضاپیما تاکنون به هیچ ماهواره شناخته‌شده‌ای نزدیک نشده و معمولاً در مداری پایین‌تر از بیشتر ماهواره‌ها حرکت می‌کند. محفظه بار کوچک و توان محدود انرژی نیز آن را برای حمل سلاح‌های فضایی مناسب نمی‌کند و سرعت بازگشتش به جو بسیار کمتر از کلاهک‌های موشکی است.

شن‌لونگ نیز شرایط مشابهی دارد و به همین دلیل احتمال استفاده نظامی مستقیم از آن پایین است. بااین‌حال، تفاوت مهمی وجود دارد: شن‌لونگ در مأموریت‌های قبلی خود، اجسامی مانند ماهواره‌های کوچک را در مدار رها کرده و مانورهای نزدیک و عملیات اتصال با آن‌ها انجام داده است. این نوع فعالیت‌ها که به «عملیات پهلوگیری و مجاورت مداری» (RPO) معروف است، کاربردهای مشروعی مثل سوخت‌گیری، تعمیر و ارتقای ماهواره‌ها و کاهش زباله‌های فضایی دارد، اما می‌تواند کاربردهای نظامی بالقوه از جمله بازرسی یا اختلال در ماهواره‌های رقیب نیز داشته باشد.

کارشناسان می‌گویند توسعه توانایی‌های یادشده در حال حاضر یکی از راه‌های رسیدن به برتری فضایی است و چین، روسیه و آمریکا همگی روی آن کار می‌کنند. بااین‌حال، قضاوت دقیق درباره اهداف شن‌لونگ دشوار است زیرا اطلاعات رسمی بسیار محدود است و شفافیت بیشتر می‌تواند بسیاری از نگرانی‌ها را کاهش دهد.

در حال حاضر، شن‌لونگ بار دیگر در مدار زمین در حال گردش است. اینکه این «اژدهای الهی» دقیقاً چه آزمایش‌هایی انجام می‌دهد، هنوز روشن نیست. اما آنچه قطعی به نظر می‌رسد، این است که رقابت برای ساخت فضاپیماهای چندبارمصرف و فناوری‌های پیشرفته مداری، وارد مرحله‌ای تازه و پیچیده‌تر شده است.