اگرچه دلار آمریکا محور اصلی معاملات ارزی در ایران است، اما در بازار آزاد ارزهایی معامله میشوند که قیمتی بالاتر از دلار دارند. ارزهایی که در نگاه نخست، قویتر به نظر میرسند، اما بررسی نرخ برابری آنها با دلار نشان میدهد گرانی اسمی همیشه به معنای قدرت اقتصادی نیست و بیش از آنکه ریشه در توان اقتصادها داشته باشد، حاصل ساختار واحد پولی و سیاستهای ارزی کشورهاست.
دینار کویت؛ گرانترین ارز رایج جهان
دینار کویت شناخته شدهترین ارزی است که نهتنها در ایران، بلکه در سطح جهانی نیز ارزش اسمی بالاتری از دلار دارد. هر دینار کویت بیش از سه دلار آمریکا ارزش دارد و همین موضوع باعث میشود قیمت آن در بازار ایران بهمراتب بالاتر از دلار باشد.
دلیل این برتری اسمی، به ساختار پولی کویت بازمیگردد. این کشور با جمعیت محدود، درآمدهای نفتی بالا و سیاست پولی باثبات، واحد پولی خود را بهگونهای تعریف کرده که ارزش اسمی بالایی داشته باشد. از سوی دیگر، عرضه محدود دینار کویت و مدیریت سختگیرانه بانک مرکزی این کشور، نقش مهمی در حفظ این جایگاه ایفا کرده است.
دینار بحرین؛ ارز کوچک با قیمت بزرگ
دینار بحرین نیز از جمله ارزهایی است که در بازار ایران بالاتر از دلار قیمتگذاری میشود. هر دینار بحرین حدود ۲.۶ دلار ارزش دارد و این نسبت برابری باعث میشود قیمت آن در معاملات ریالی از دلار پیشی بگیرد.
بحرین اقتصاد بزرگی ندارد، اما سیاست تثبیت نرخ ارز و اتصال مدیریت شده دینار به دلار آمریکا، موجب شده ارزش اسمی این واحد پولی در سطح بالایی حفظ شود. در واقع، گران بودن دینار بحرین بیش از آنکه ناشی از قدرت اقتصادی باشد، حاصل طراحی واحد پولی و نظام ارزی این کشور است.
ریال عمان؛ رشد ارزش در سایه سیاست پولی محافظهکارانه
ریال عمان نیز یکی دیگر از ارزهایی است که در بازار ارز ایران معمولاً قیمتی بالاتر از دلار دارد. هر ریال عمان حدود ۲.۶ دلار آمریکا ارزشگذاری میشود و به همین دلیل، نرخ آن در بازار آزاد ایران بالاتر دیده میشود.
عمان سالهاست سیاست تثبیت نرخ ارز را در پیش گرفته و با تکیه بر درآمدهای انرژی و کنترل نقدینگی، از نوسانات شدید پول ملی خود جلوگیری کرده است. همین ثبات، ریال عمان را به یکی از گرانترین ارزهای منطقه از نظر اسمی تبدیل کرده است.
پوند و یورو؛ معامله گرانتر از دلار با منطقی متفاوت!
در سالهای اخیر پوند بریتانیا و یورو در بازار ایران با قیمتهایی بالاتر از دلار معامله میشوند. این موضوع خلاف ارزهای حوزه خلیج فارس، بیشتر به قدرت اقتصادی، نقش بینالمللی و جایگاه تاریخی این ارزها در نظام مالی جهانی بازمیگردد.
با این حال، نرخ برابری پوند و یورو با دلار، ثابت نیست و تحت تأثیر سیاستهای پولی بانکهای مرکزی اروپا و انگلیس، تورم، نرخ بهره و تحولات سیاسی تغییر میکند.
گرانتر بودن اسمی، نشانه قدرت اقتصادی نیست
نکته کلیدی در تحلیل این ارزها، تفاوت میان قیمت اسمی و قدرت واقعی ارز است. بالا بودن قیمت یک ارز نسبت به دلار، لزوماً به معنای اقتصاد قویتر یا قدرت خرید بالاتر آن نیست.
برای نمونه، ین ژاپن یا وون کره جنوبی ارزهایی با قیمت اسمی بسیار پایینتر از دلار هستند، اما اقتصادهایی بزرگ، صادرات محور و تأثیرگذار در سطح جهانی دارند. در مقابل، برخی ارزهای گرانتر از دلار، متعلق به کشورهایی با جمعیت کم و اقتصادهای کوچکتر هستند که واحد پولی آنها بهصورت اسمی بزرگ تعریف شده است.
در بازار ارز ایران، قیمتهای بالا اغلب بهصورت روانی با قدرت و اعتبار گره میخورند. این ذهنیت باعث میشود برخی معاملهگران یا مردم عادی، ارزهای گرانتر از دلار را قویتر یا امنتر تصور کنند، در حالی که واقعیت اقتصادی چیز دیگری است.
شناخت تفاوت میان نرخ برابری، ساختار واحد پولی و قدرت واقعی اقتصاد، میتواند به تحلیل دقیقتر بازار ارز و تصمیمگیری آگاهانهتر کمک کند؛ بهویژه در شرایطی که نوسانات ارزی و انتظارات تورمی، نقش پررنگی در رفتار بازار دارند.
