دونتسک؛ خط قرمز کییف یا برگِ معامله در مذاکرات صلح؟
این گزارش نشان میدهد روند صلح اوکراین بیش از هر چیز به «جنگ روایتها» گره خورده است؛ رقابتی مستقیم برای اثرگذاری بر ذهنیت دونالد ترامپ. روسیه با بزرگنمایی پیشرویها و استفاده از ارتباط نزدیک ولادیمیر پوتین با ترامپ، تلاش می کند کییف را به توافقی زودهنگام وادار کند. در مقابل، ولودیمیر زلنسکی با تأکید بر کندی پیشروی روسیه و وعدههای اقتصادی بازسازی، تلاش دارد روایت مسکو را خنثی کند و مانع تحمیل امتیاز ارضی شود.
فرارو- کنستان مهو روزنامهنگار فرانسوی و خبرنگار بینالمللی روزنامه نیویورکتایمز
به گزارش فرارو به نقل از روزنامه نیویورک تایمز، وقتی ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، دوشنبه از فلوریدا راهی بازگشت به کشورش میشد، احتمالاً میتوانست با خیال راحتتری نفس بکشد؛ چون دیدارش با ترامپ برای گفتوگو درباره یک طرح صلح، ظاهراً بدون تنش و حاشیه پیش رفت. ترامپ نه او را سرزنش کرد و نه دستکم جلوی دوربینها روایتهای کرملین را تکرار کرد و با توجه به تجربه دیدارهای قبلی، همین هم میتوانست نشانهای از «پیشرفت» باشد.
اما درست وقتی زلنسکی در راه بازگشت بود، پوتین با یک تماس تلفنی با ترامپ ماجرا را پیچیدهتر کرد و مدعی شد اوکراین شبانه با پهپاد یکی از اقامتگاههای او در روسیه را هدف گرفته است. ترامپ هم بعداً به خبرنگاران گفت از شنیدن این موضوع خوشش نیامده و «عصبانی» شده، چون به نظر او زمان مناسبی برای چنین اقدامی نیست. این دقیقاً همان نوع اتهامی بود که میتوانست مسیر تلاشهای دیپلماتیک اوکراین را به هم بزند. زلنسکی فوراً این ادعا را رد کرد و در شبکههای اجتماعی آن را «یک جعل کامل» خواند و گفت هدفش «خراب کردن دستاوردهای تلاشهای دیپلماتیک مشترک با تیم ترامپ» است؛ او همچنین گفت مذاکرهکنندگان اوکراین این موضوع را با طرف آمریکایی مطرح کردهاند و وزیر خارجه اوکراین هم دربارهاش موضع گرفته است.
صلح زیر آتشِ اطلاعات؛ ترامپ میدانِ اصلی جنگِ روایتها
همزمان چند مقام روسی این اتهام را علناً تکرار کردند و گفتند مسکو به خاطر آن در مذاکرات سختگیرتر خواهد شد. رفتوآمد سنگینِ اظهارنظرها از سوی روسیه و اوکراین درباره ادعایی که هنوز هیچ مدرک قطعی برایش ارائه نشده، نشان میدهد «جنگ اطلاعاتی» در روند صلح بیش از حد پررنگ شده است که این رقابتی برای اثر گذاشتن بر ذهنیت ترامپ می باشد. رسانههای دولتی روسیه هم عکسی منتشر کردند که پوتین را سهشنبه در جلسهای با مقامات در مسکو نشان میدهد؛ او بارها از رابطهاش با ترامپ برای جلو بردن مواضع خود استفاده کرده است.
هر دو طرف جنگ، ترامپ را مهمترین اهرم خود برای چانهزنی بر سر یک توافق صلح میدانند و ماههاست تلاش می کنند تصویر او از واقعیت میدان نبرد را به نفع خود بسازند؛ از ادعاهای روسیه درباره تصرف شهرهایی که هنوز کاملاً سقوط نکردهاند گرفته تا دیر اعلام کردن سقوط برخی شهرها از سوی اوکراین. کییف و مسکو همچنین مدام همدیگر را متهم میکنند که برای رسیدن به صلح انعطاف ندارند و میخواهند روند گفتوگوها را خراب کنند. با وجود نزدیک به یک سال تلاش ناموفق برای پایان جنگ، هنوز معلوم نیست ترامپ دقیقاً چه نگاهی به این درگیری دارد؛ اما به گفته تحلیلگران، روسیه در اثر گذاشتن بر برداشت او دست بالا را داشته و ترامپ هم امسال هم به خاطر برتری روسیه در میدان نبرد و هم به خاطر گرایش همیشگی او به این ایده که «طرف قویتر» نهایتاً برنده میشود، چند بار به سود مسکو موضع گرفته است.
در مقابلِ روسیه، زلنسکی بارها مجبور شده برای اینکه روند دیپلماسی از هم نپاشد، سریعتر و فعالتر عمل کند: دائماً با طرف آمریکایی در تماس باشد و متحدان اروپایی را هم بسیج کند تا ترامپ را از موضعی که به روسیه نزدیکتر است دور کند. به گفته هری ندلکو، تحلیلگر ارشد مسائل اروپا، زلنسکی با مشکلی روبهروست که پوتین ندارد، چون پوتین نسبت به رئیسجمهور اوکراین رابطه نزدیکتری با ترامپ دارد. او میگوید پوتین معمولاً میتواند کمی قبل از دیدار ترامپ با زلنسکی مستقیماً با رئیسجمهور آمریکا صحبت کند، استدلالش را بیواسطه مطرح کند و جهت مذاکرات را تحت تأثیر قرار دهد.
دمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، سهشنبه دوباره گفت روسیه در مذاکرات موضع سختتری خواهد گرفت، اما توضیح نداد مسکو دقیقاً چه تغییراتی در خواستههایش میدهد. او به خبرنگاران گفت روسیه «روند مذاکره و گفتوگو را عمدتاً با آمریکاییها ادامه میدهد». الکساندر کوتس، خبرنگار روزنامه «کومسومولسکایا پراودا»، در یادداشتی که بازتابدهنده فضای غالب بود نوشت حالا وقت «درآوردن دستکشها» در برابر «این ناپلئون شهرستانی»(تعبیری تحقیرآمیز برای زلنسکی) رسیده و خواستار پاسخی «قاطع و ویرانگر» شد.
در مقابل، مقامهای اوکراینی برای رد ادعای روسیه گفتند مسکو درباره تعداد پهپادهایی که فرضا وارد نووگورود شدهاند، حرفهای متناقض زده است. یک مقام ارشد فرانسوی که نخواست نامش فاش شود نیز این ارزیابی را تأیید کرد و گفت هیچ شواهدی برای پشتیبانی از ادعاهای مسکو وجود ندارد. با این حال، هند، پاکستان و امارات متحده عربی بیانیههایی صادر کردند و حمله ادعایی را محکوم کردند.
از کوپیانسک تا پوکروفسک؛ نبردِ نقشهها روی میزِ مذاکرات
وقتی دوشنبه از ترامپ پرسیدند آیا گزارش اطلاعاتی یا مدرکی دیده که ادعای روسیه را تأیید کند یا نه، گفت: «بعداً میفهمیم. شما میگویید شاید حملهای اتفاق نیفتاده باشد؛ این هم ممکن است، ولی رئیسجمهور پوتین امروز صبح به من گفت که اتفاق افتاده است.» در هفتههای اخیر که مذاکرات بر سر مسائل سرزمینی گیر کرده، بخش زیادی از جنگ روایتها بر این میچرخد که کدام طرف در میدان نبرد دست بالا را دارد. اوایل دسامبر پوتین خبرنگاران را دعوت کرد بیایند «خودشان ببینند» که روسیه شهر کوپیانسک در شمالشرق اوکراین را گرفته است؛ اما حدود ده روز بعد زلنسکی به همان شهر رفت و کنار تابلوی ورودی فیلم گرفت و گفت کوپیانسک عمدتاً دست اوکراین است.
ولادیمیر پوتین دوشنبه در دیدار با فرماندهان ارشد در کرملین گفت نیروهای روسیه حالا فقط حدود ۹ مایل با شهر صنعتی مهم زاپوریژیا فاصله دارند و به ارتشش دستور داد این شهر را «در آینده نزدیک» تصرف کند. اما منتقدان یادآوری میکنند که روسیه از سال ۲۰۲۲ تاکنون هیچ شهر بزرگ دیگری را نگرفته و به گفته تحلیلگران نظامی، مسکو نیروی کافی برای انجام چنین عملیات بزرگی را در اختیار ندارد.
با وجود این، روسیه در هفتههای اخیر پیشرویهایی داشته؛ واقعیتی که اوکراین تلاش کرده آن را کماهمیت نشان دهد. مثلاً فرماندهان ارشد اوکراینی با تأخیر پذیرفتند که شهرک سیورسک در شرق، هفته گذشته به دست روسیه افتاده است. همچنین روز دوشنبه، ژنرال اولکساندر سیرسکی، فرمانده کل نیروهای اوکراین، درباره وضعیت پوکروفسک ارزیابی نسبتاً خوشبینانهای ارائه داد و گفت روسها فقط حدود نیمی از آن را در اختیار دارند.
اما نقشههای میدانیِ گروههای مستقل نشان میدهد حدود دو سوم شهر پوکروفسک در کنترل روسیه است و حتی بعضی سربازان اوکراینی در محل هم پذیرفتهاند که شهر تقریباً از دست رفته است. برای همین، کنترل روایتِ پیشرویها در دونتسک برای هر دو طرف حیاتی شده؛ چون یکی از خواستههای اصلی کرملین برای پایان جنگ این است که اوکراین همان بخش باقیمانده از دونتسک را هم که هنوز در اختیار دارد واگذار کند؛ درخواستی که برای کییف یک خط قرمز و کاملاً غیرقابلقبول است.
زمین در برابر زمان؛ کییف و مسکو در جنگِ تفسیرِ پیشرویها
روسیه میگوید پیشرویاش در دونتسک دیر یا زود انجام میشود و اوکراین بهتر است همین حالا حتی اگر به معنی واگذاری بخشی از خاک باشد پای توافق بیاید تا اینکه با ادامه دفاع، تلفات بیشتری بدهد. ترامپ هم بعد از دیدارش با زلنسکی در یکشنبه همین حرف را تکرار کرد و گفت اوکراین «بهتر است توافق کند تا اینکه در ماههای آینده در میدان نبرد ببازد». اوکراین برای مقابله با این روایت، روی کند بودن پیشروی روسیه دست میگذارد و میگوید مسکو برای گرفتن بخش باقیمانده دونتسک به چند ماه دیگر هم نیاز دارد. زلنسکی حتی در دیدار ماه اوت در دفتر کاخ یفید با ترامپ، با نشان دادن نقشه میدان نبرد استدلال کرد که روسیه در بیش از هزار روز قبل از آن دیدار، کمتر از یک درصد از خاک اوکراین را تصرف کرده است.
در تصویری، یک سرباز اوکراینی در دونتسک آسمان را برای پیدا کردن پهپادهای روسی زیر نظر دارد؛ اوکراین هم با همین خط روایت میگوید پیشروی روسیه کند است و گرفتن باقیمانده دونتسک ماهها طول میکشد. همزمان، هر دو طرف تلاش کردهاند با ذهنیت اقتصادی و معاملهمحور ترامپ بازی کنند و از «توافقهای پرسود» بهعنوان بخشی از مصالحه نهایی حرف بزنند. در همین چارچوب، طرح صلحی که کیریل دیمیتریف، مذاکرهکننده ارشد روسیه و رئیس صندوق ثروت ملی این کشور ماه گذشته با نمایندگان آمریکایی تهیه کرد، بندی داشت که بر اساس آن آمریکا وارد همکاری اقتصادی بلندمدت با مسکو میشد.
اوکراین هم در مذاکرات، روی یک بسته مالی برای بازسازی پس از جنگ حساب میکند که آمریکا در آن نقش داشته باشد؛ زلنسکی گفته این بسته شامل ورود شرکتهای آمریکایی، دادن شرایط ویژه برای توسعه و بازسازی اوکراین و تدوین یک توافق تجارت آزاد با ایالات متحده است. یکشنبه هم وقتی ترامپ در اقامتگاه مارالاگو در فلوریدا از زلنسکی استقبال میکرد، از پولی که میشود از بازسازی اوکراین به دست آورد ابراز شگفتی کرد و گفت «ثروت زیادی در این کار نهفته است».
