آیا باید نگران هانتاویروس باشیم؟
در هفتههای اخیر نام «هانتاویروس» دوباره در رسانهها مطرح شده و همین موضوع باعث شده بسیاری از افراد درباره میزان خطر این ویروس و احتمال ابتلا به آن سؤال داشته باشند. هانتاویروسها گروهی از ویروسها هستند که عمدتاً از طریق جوندگان به انسان منتقل میشوند و میتوانند باعث بیماریهای نسبتاً جدی شوند، اما متخصصان تأکید میکنند که این ویروسها معمولاً شیوع گستردهای در میان انسانها ندارند و با رعایت نکات بهداشتی میتوان خطر ابتلا را تا حد زیادی کاهش داد.
هانتاویروس چیست؟
هانتاویروس در واقع نام یک خانواده از ویروسهاست که در سراسر جهان وجود دارند و مخزن اصلی آنها جوندگان، بهویژه موشها هستند. هر نوع هانتاویروس معمولاً با یک گونه خاص از جوندگان مرتبط است. این ویروسها در آمریکای شمالی و جنوبی، اروپا و بخشهایی از آسیا گزارش شدهاند.
بر اساس گزارش مراکز کنترل و پیشگیری از بیماریها در آمریکا (CDC) و سازمان جهانی بهداشت (WHO)، هانتاویروسها در انسان میتوانند دو نوع بیماری اصلی ایجاد کنند:
- سندرم ریوی هانتاویروس (HPS) که بیشتر در قاره آمریکا دیده میشود.
- تب خونریزیدهنده با سندرم کلیوی (HFRS) که بیشتر در اروپا و آسیا گزارش شده است.
این ویروس چگونه منتقل میشود؟
مهمترین راه انتقال هانتاویروس تماس با ترشحات جوندگان آلوده است. ویروس میتواند در ادرار، مدفوع یا بزاق موشها وجود داشته باشد و زمانی که این مواد خشک شده و ذرات آنها در هوا پخش شوند، ممکن است از طریق تنفس وارد بدن انسان شوند.
راههای اصلی انتقال شامل موارد زیر است:
- استنشاق ذرات آلوده در محیطهایی که جوندگان حضور دارند
- تماس مستقیم با ادرار، مدفوع یا بزاق جوندگان
- لمس سطوح آلوده و سپس تماس دست با چشم، بینی یا دهان
- در موارد نادر، گاز گرفتن توسط جوندگان آلوده
طبق گزارش CDC، انتقال انسان به انسان در اغلب انواع هانتاویروس بسیار نادر است و در بیشتر موارد چنین انتقالی رخ نمیدهد.
میزان شیوع هانتاویروس چقدر است؟
اگرچه هانتاویروس میتواند بیماری جدی ایجاد کند، اما در مقایسه با بسیاری از بیماریهای ویروسی دیگر شیوع بسیار محدودی دارد. برای مثال، در ایالات متحده از زمان شناسایی این بیماری در سال ۱۹۹۳ تاکنون تنها چند صد مورد ابتلا ثبت شده است.
موارد ابتلا بیشتر در مناطقی گزارش میشود که تماس انسان با جوندگان بیشتر است، مانند:
- مناطق روستایی
- کلبهها یا خانههای متروکه
- انبارها و فضاهای بستهای که ممکن است محل زندگی موشها باشند
به همین دلیل، افرادی که در چنین محیطهایی کار یا زندگی میکنند بیشتر در معرض خطر قرار دارند.
مادران باردار و کودکان
هرچند ابتلا به هانتاویروس در نوزادان و کودکان نسبتاً نادر است، اما به دلیل ضعف نسبی سیستم ایمنی در اوایل زندگی، عفونت میتواند با عوارض شدیدتری همراه باشد. زنان باردار نیز بهدلیل تغییرات فیزیولوژیک و ایمنی در دوران بارداری، در صورت ابتلا، ممکن است با خطر بیشتر عوارض عمومی (مانند نارسایی تنفسی یا کلیوی) مواجه شوند؛ هرچند شواهد علمی درباره انتقال مستقیم هانتاویروس از مادر به جنین هنوز محدود است. به مادران باردار و خانوادههایی که نوزاد یا کودک خردسال دارند توصیه میشود از حضور در محیطهای آلوده به فضولات جوندگان، انبارها و کلبههای روستایی بدون تهویه مناسب خودداری کنند و در صورت لزوم، نظافت چنین محیطهایی را به افراد سالم و مجهز به ماسک و دستکش بسپارند. در صورت بروز علائمی مانند تب ناگهانی، درد شدید عضلات، تنگی نفس یا بیحالی غیرمعمول در مادر یا کودک، بهویژه پس از قرارگیری در محیطهای پرخطر، مراجعه فوری به پزشک ضروری است.
علائم بیماری چگونه است؟
علائم اولیه معمولاً یک تا چند هفته پس از تماس با ویروس ظاهر میشوند و میتوانند شبیه یک بیماری ویروسی عمومی باشند، از جمله:
- تب و لرز
- خستگی شدید
- درد عضلات
- سردرد
- تهوع یا استفراغ
در موارد شدیدتر، بهویژه در سندرم ریوی هانتاویروس، ممکن است مشکلات تنفسی جدی ایجاد شود که نیاز به مراقبت پزشکی فوری دارد.
آیا باید نگران باشیم؟
متخصصان میگویند برای عموم مردم نگرانی گسترده درباره هانتاویروس لازم نیست، زیرا این بیماری معمولاً در شرایط خاص و در تماس مستقیم با جوندگان آلوده رخ میدهد. با این حال رعایت چند نکته ساده میتواند خطر ابتلا را به حداقل برساند، از جمله:
- جلوگیری از ورود موشها به خانه
- نگهداری مواد غذایی در ظروف دربسته
- تمیز کردن فضاهای آلوده با رعایت اصول ایمنی و تهویه مناسب
- استفاده از دستکش و ماسک هنگام تمیز کردن محلهایی که احتمال حضور جوندگان وجود دارد
در مجموع، هانتاویروس یک بیماری نادر اما بالقوه جدی است. آگاهی از نحوه انتقال و رعایت اصول بهداشتی ساده میتواند نقش مهمی در پیشگیری از ابتلا داشته باشد.
