اردوغان: کریدور خزر احیای جاده ابریشم تاریخی است

رجب طیب اردوغان در پیام ویدئویی خود به نشست وزیران حمل‌ونقل سازمان همکاری اسلامی که روز‌های ۱۱ و ۱۲ فوریه در استانبول برگزار شد، با اشاره به گستره جغرافیایی کشور‌های اسلامی گفت جهان اسلام از آسیا تا آفریقا و از اروپا تا خاورمیانه امتداد دارد و بر کریدور‌های طبیعی مهم، جمعیتی پویا و جوان و بازار‌هایی با رشد سریع حاکم است.

وی با بیان اینکه در دوره‌ای قرار داریم که فاصله‌های جغرافیایی اهمیت پیشین خود را از دست داده‌اند، اما پیوند‌های راهبردی بیش از هر زمان دیگری ارزش یافته‌اند، یادآور شد نخستین کنفرانس سازمان همکاری اسلامی در حوزه حمل‌ونقل حدود ۴۰ سال پیش برگزار شد و از آن زمان تاکنون اقتصاد جهانی، مسیر‌های تجاری، مراکز تولید و فناوری‌های حمل‌ونقل دستخوش تحولات بنیادین شده‌اند.

اردوغان تأکید کرد بخش حمل‌ونقل دیگر صرفاً به جابه‌جایی کالا و انسان محدود نیست، بلکه به یکی از ارکان اصلی توسعه اقتصادی، افزایش قدرت رقابتی و تعمیق یکپارچگی منطقه‌ای تبدیل شده است. به گفته وی، برای تبدیل مزیت‌های جغرافیایی جهان اسلام به قدرتی راهبردی، ایجاد شبکه‌های حمل‌ونقل مؤثر، مطمئن و یکپارچه ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است.

او افزود برقراری پیوند‌های قدرتمند میان جاده‌ها، خطوط راه‌آهن، بنادر و فرودگاه‌ها نه‌تنها تجارت میان کشور‌های اسلامی را تقویت می‌کند، بلکه موجب افزایش تعاملات اجتماعی و فرهنگی نیز خواهد شد.

پروژه‌های زیرساختی ترکیه در خدمت کریدور‌های منطقه‌ای

رئیس‌جمهور ترکیه در ادامه به پروژه‌های کلان زیرساختی کشورش اشاره کرد که به گفته او با هدف تقویت جایگاه ترکیه در شبکه‌های حمل‌ونقل بین‌المللی اجرا شده‌اند.

از جمله این پروژه‌ها، مرمرای (Marmaray) است؛ تونل ریلی زیر تنگه بسفر در استانبول که بخش آسیایی و اروپایی این شهر را به هم متصل می‌کند و یکی از مهم‌ترین حلقه‌های اتصال ریلی آسیا به اروپا به‌شمار می‌رود. این پروژه در چارچوب ترانزیت ریلی شرق–غرب اهمیت ویژه‌ای دارد.

تونل اوراسیا نیز که در زیر بسفر احداث شده، ارتباط خودرویی میان دو بخش آسیایی و اروپایی استانبول را تسهیل کرده و بخشی از شبکه بزرگراهی بین‌قاره‌ای ترکیه محسوب می‌شود.

پل چاناک‌قلعه ۱۹۱۵ بر روی تنگه داردانل در شمال‌غرب ترکیه، اروپا را به منطقه آناتولی متصل می‌کند و با کاهش زمان عبور، نقش مهمی در تسریع ترانزیت زمینی میان اروپا و ترکیه ایفا می‌کند.

همچنین پل یاووز سلطان سلیم، سومین پل بر روی تنگه بسفر، علاوه بر مسیر بزرگراهی، دارای خط راه‌آهن نیز هست و در تقویت کریدور‌های حمل‌ونقلی شمال–جنوب و شرق–غرب ترکیه نقش کلیدی دارد.

اردوغان اعلام کرد این پروژه‌ها مسیر‌های تجارت جهانی را تقویت کرده‌اند. به گفته وی، توسعه خطوط مدرن راه‌آهن، سرمایه‌گذاری‌های گسترده بندری و پیشرفت‌های حوزه هوانوردی نیز ترکیه را به یکی از مراکز مهم حمل‌ونقل هوایی و دریایی در سطح جهانی تبدیل کرده است.

وی همچنین از حمایت آنکارا از پروژه «کریدور میانی» (شرق–غرب) از مسیر دریای خزر خبر داد و آن را احیای مدرن جاده ابریشم تاریخی توصیف کرد. به گفته اردوغان، هدف ترکیه صرفاً تقویت زیرساخت‌های ملی نیست، بلکه توسعه کریدور‌های فرامرزی و ایجاد ارزش افزوده از طریق پروژه‌های مشترک با کشور‌های عضو سازمان همکاری اسلامی دنبال می‌شود.

(کریدور میانی شرق–غرب یک مسیر ترانزیتی مهم است که کشور‌های آسیای مرکزی و قفقاز را از طریق ایران و ترکیه به اروپا متصل می‌کند و جایگزینی برای مسیر شمالی روسیه و مسیر جنوبی جاده ابریشم سنتی به‌شمار می‌رود. مسیر دریای خزر بخش مرکزی این کریدور است و با استفاده از حمل‌ونقل ریلی و دریایی، تجارت بین آسیا و اروپا را تسهیل می‌کند. این پروژه با هدف افزایش سرعت، کاهش هزینه و ایجاد مسیر امن‌تر برای کالا‌ها و انرژی اجرا می‌شود.)

پیوند کریدور‌های ترکیه با ایران

هرچند پروژه‌های نام‌برده‌شده توسط اردوغان عمدتاً زیرساخت‌های ملی ترکیه هستند، اما در چارچوب کریدور‌های ترانزیتی منطقه‌ای، با ایران نیز پیوند غیرمستقیم، اما مهمی دارند.

برای نمونه، در صورت تقویت حمل‌ونقل ریلی میان ایران و ترکیه از مسیر تبریز–وان و مرز رازی–کاپیکوی، قطار‌های باری ایران می‌توانند از طریق شبکه ریلی ترکیه و تونل مرمرای به اروپا متصل شوند؛ موضوعی که جایگاه ایران را در کریدور شرق–غرب ارتقا می‌دهد.

در بخش جاده‌ای نیز کامیون‌های ترانزیتی ایران که از مرز بازرگان وارد ترکیه می‌شوند، برای دسترسی به بازار اروپا از شبکه بزرگراهی این کشور بهره می‌برند که پل‌هایی مانند یاووز سلطان سلیم و چاناک‌قلعه ۱۹۱۵ بخشی از آن را تشکیل می‌دهند. توسعه این زیرساخت‌ها می‌تواند زمان و هزینه حمل کالا میان ایران و اروپا را کاهش دهد.

از سوی دیگر، فعال‌سازی گذرگاه مرزی چشمه‌ثریا به‌عنوان یکی از مبادی جدید تردد میان ایران و ترکیه، در کنار مرز‌های بازرگان، رازی و سرو، ظرفیت ترانزیتی دو کشور را افزایش داده و امکان توزیع متوازن‌تر جریان تجارت را فراهم می‌کند؛ بنابراین رویکرد اعلام‌شده از سوی اردوغان درباره یکپارچه‌سازی شبکه‌های حمل‌ونقل در جهان اسلام، در صورت هم‌افزایی با ظرفیت‌های ترانزیتی ایران، می‌تواند به تقویت جایگاه دو کشور در زنجیره اتصال آسیای میانه و شرق آسیا به اروپا منجر شود؛ مسیری که رقابت بر سر آن در سال‌های اخیر ابعاد ژئوپلیتیکی و اقتصادی پررنگ‌تری یافته است.